Waarom volg ik regels waar ik het niet mee eens ben?

Iedereen kent wel een regel waarvan hij denkt:

Dit slaat nergens op.

Een regel van de overheid.

Een regel op je werk.

Een procedure bij een instantie.

Een verplichting waarvan je je afvraagt waarom die eigenlijk bestaat.

Je bent het er niet mee eens.

Je begrijpt de regel misschien zelfs helemaal niet.

En toch volg je hem.

Waarom?

Het verschil tussen denken en doen

Het is één ding om te denken:

Dit klopt volgens mij niet.

Het is iets anders om vervolgens te besluiten:

Wat ga ik hiermee doen?


Daartussen zit vaak een grote afstand.

Want zodra je anders gaat handelen, komen er vragen.

  • Wat gebeurt er als ik deze regel niet volg?
  • Krijg ik een boete?
  • Ontstaat er een probleem?
  • Moet ik het uitleggen?
  • Krijg ik een brief?
  • Wordt het ingewikkeld?

En voor je het weet, doe je toch wat er van je wordt gevraagd.

Niet omdat je overtuigd bent.

Omdat de mogelijke consequenties zwaarder wegen dan je behoefte om ertegenin te gaan.

Dat is begrijpelijk.

En tegelijkertijd is het interessant om te onderzoeken.

Wanneer werd een regel vanzelfsprekend?

Regels zijn overal.

Vanaf jonge leeftijd leren we ermee omgaan.

Er zijn regels thuis.

Op school.

In het verkeer.

Op het werk.

In de samenleving.

Veel daarvan volgen we zonder er dagelijks bij stil te staan.

Dat is ook praktisch. Je kunt onmogelijk iedere ochtend alle afspraken van de samenleving opnieuw gaan beoordelen.

Maar soms ontstaat er een ander soort regel.

Een regel die je wél raakt.

Waar je vragen bij hebt.

Waarvan je denkt:

Waarom moet dit eigenlijk?

En dan komt er een interessant moment.

Stel je jezelf die vraag werkelijk?

Of zeg je tegen jezelf:

Zo werkt het nu eenmaal.

“Zo werkt het nu eenmaal”

Dat is een zin die veel afsluit: een echte dooddoener.

Want zodra iets nu eenmaal zo werkt, onthef je jezelf van verder onderzoek.

De regel bestaat.
Dus je volgt hem.

De procedure is vastgesteld.
Dus je doorloopt hem.

De instantie vraagt iets.
Dus je levert het aan.

Maar hoe meer je deze situaties onderzoekt, hoe duidelijker wordt dat regels niet vanzelf ontstaan.

Een mens heeft ze ooit bedacht.

  • Een mens heeft besloten hoe iets geregeld wordt.
  • Een mens heeft woorden gekozen.
  • Een mens heeft een procedure ontworpen.
  • Een mens heeft vervolgens besloten dat die regel moet worden uitgevoerd.

Dat betekent niet dat iedere regel onzin is.

Het betekent wel dat regels door mensen zijn gemaakt.

En mensen kunnen vragen stellen bij wat andere mensen hebben bedacht.

Waarom volgen we dan toch?

Omdat er consequenties kunnen zijn.

Dat is een belangrijke reden.

De meeste mensen zijn niet voortdurend bezig met de vraag of een regel terecht is. Ze willen hun leven leven.

  • Werken.
  • Voor hun gezin zorgen.
  • Een huis onderhouden.
  • Rekeningen betalen.

En als een regel volgen de snelste manier is om verder te kunnen, dan doen we dat.

Dat maakt het systeem sterk.

Niet persé omdat iedereen het eens is met die regel.

Een systeem werkt ook wanneer mensen meedoen omdat het eenvoudiger voelt dan onderzoeken wat er gebeurt als ze dat niet doen.

En daar komt een belangrijke vraag naar boven:

Hoeveel van wat ik doe, kies ik werkelijk bewust?

Je kunt het ergens niet mee eens zijn en toch meedoen

Dat is geen tegenstelling.

  • Je kunt een regel onrechtvaardig vinden en hem toch volgen.
  • Je kunt een belasting te hoog vinden en hem toch betalen.
  • Je kunt een procedure onlogisch vinden en hem toch doorlopen.
  • Je kunt een besluit van de overheid afwijzen en je er uiteindelijk toch aan houden.

Iedere keuze heeft een eigen reden.

Het probleem ontstaat wanneer je zelf niet meer weet waarom je iets doet.

Doe je het omdat je erachter staat?

Omdat het wettelijk verplicht is?

Omdat je de consequenties kent en bewust accepteert?

Omdat je bang bent?

Of omdat je nooit hebt onderzocht of er überhaupt andere mogelijkheden zijn?

Daar zit een wereld van verschil tussen.

Bewust kiezen begint met begrijpen

Vrijheid betekent niet dat je zonder regels leeft.

Ook betekent vrijheid niet dat je iedere regel moet bestrijden.

Vrijheid krijgt meer betekenis wanneer je begrijpt waar je mee te maken hebt.

  • Wat is deze regel?
  • Waar komt hij vandaan?
  • Voor wie geldt hij?
  • Wat wordt er precies van mij verwacht?
  • Welke mogelijkheden heb ik?

En:

  • Wat kies ik zelf?

Soms zal je antwoord zijn:

Ik volg deze regel.
Dat kan een bewuste keuze zijn.

Soms ontdek je dat je vragen hebt.
Dan kun je die stellen.

Soms kom je tot de conclusie dat je ergens niet mee akkoord bent.
Dan ontstaat een volgende vraag:

Wat ben ik bereid te doen met die conclusie?

Want iedere keuze heeft consequenties.

En door het accepteren van die consequenties…, juist daar begint verantwoordelijkheid.

De vraag achter de regel

Een regel kan dus veel meer blootleggen dan alleen de vraag of je hem prettig vindt.

Hij laat ook zien hoe jij je verhoudt tot autoriteit.

Wat gebeurt er in jou wanneer iemand zegt dat iets moet?

Ga je automatisch mee?

Ga je direct in verzet?

Of neem je eerst de tijd om te begrijpen wat er werkelijk gebeurt?

Die laatste stap is vaak de meest interessante.

Want voordat je kunt bepalen wat je wilt doen, helpt het om eerst te begrijpen waar je eigenlijk mee te maken hebt.

Eerst uitzoeken, dan kiezen

Dat is een belangrijke beweging binnen vrijekees.

Niet automatisch gehoorzamen.

Ook niet automatisch weigeren.

Eerst kijken.

  • Wat gebeurt hier?
  • Wie vraagt dit?
  • Vanuit welke functie?
  • Op grond waarvan?
  • Wat betekent dit voor mij?
  • Welke ruimte heb ik?

Pas daarna kun je werkelijk bepalen wat jij ermee doet.

En ook wanneer je uiteindelijk dezelfde keuze maakt als daarvoor, is er iets veranderd.

Je weet beter waarom.